قرآن و پيشر‎ ‎فتهای‎ ‎نوین‎ (بخش اول)
مؤلف: استاد سخی داد فائز
2008-08-28



‎ 
توضیح از غیاثی:
« این رساله در چهل سال قبل توسط یکتن از نویسندگان مسلمان و مکتبی افغانستان (استاد محترم استاد سخی داد فائز) نگاشته شده و به چاپ رسیده است.  به گفتهء دانشمندان آن زمان بسیار مورد استقبال قرار گرفته است و برای کمبود نسخه های آن چند بار چاپ شده است.
نشر مجدد آن در قسمت های جداگانه در صبح امید بخاطر مقاصد ذیل انجام میشود:
1ـ این رساله از ارزش تحقیقی خوب «در یک بخش» از جهان بینی اسلام بر خوردار است.
2ـ مطالب این رساله با اینکه نیم قرن قبل نگاشته شده است، برای روشنگری اکثر هموطنان ما نو و ضروری است.
3ـ این رساله دروازه ایست برای باز نگری بر جهان بینی اسلامی ـ که در کشور ما بشکل عقاید بسیار از پا افتیده در آمده است و مردم به دین به عنوان چند مراسم مختصر، تجهیز، تکفین و خیرات و صدقات می نگرند و بس.
4ـ امروز در جامعه ما از جانب بعضی از حلقات اسلام ستیز به خورد مردم داده می شود که؛ دین از سیاست جدا است و باید ملا به عبادت در مسجد اکتفاء کند و به مسائل سیاسی کاری نداشته باشد، بعضی از هموطنان ما هم این گفتهء آگاهانهء استعماری را نا آگاهانه تکرار میکنند و حقیقت آن را نمیدانند.
همین دیشب ملالی جویا در تلویزیون عمر خطاب به تکرار و اصرار میگفت که: باید در افغانستان یک حکومت سکولر و جدا از دین باشد. بعضی از دشمنان اسلام هم از این زمینه استفاده نموده برای ملالی جویا که در دشنام دادن تخصص دارد و برای پوشانیدن جهل خود پردهء از دشنام جنگسالاران ساخته است، برای او چک چک میکنند.
5ـ از همه مهم اینکه؛ بعضی از سوسیالست های سابق و بعضی از سکولر های غربی که به کشور ما سرا زیر شده اند، همیشه این حربهء تبلیغاتی را بکار می برند که: اسلام سیاسی مثل کمونیزم یک ایدیالوژی وارداتی است و اسلام مردم افغانستان جدا از این افکار است.
اینها میخواهند به یک تیر چند فاخته بزنند؛ هم اسلام سیاسی و مکتبی را که همان اسلام واقعی است، به سوسیالیزم مقایسه کنند و با این کار دو رقیب خورد را سر کوب نمایند و از سوی دیگر هم از سطح پایان سواد مردم استفاده نموده اسلام مکتبی را وارداتی معرفی کنند، چون به زعم ایشان سر آن در مصر است.
استاد سخی داد فائز نه در مصر تحصیل کرده است، نه با اخوان المسلین ارتباط داشته است و نه هم در حلقات آنها اشتراک نموده است. ولی بنا بر مسلک و برداشت عالمانهء خود جهان بینی اصیل اسلامی را چهل و جند سال قبل نگاشته و نشر نموده است که به گفتهء خود ایشان مورد استقبال شگفت آور علمای جید آنزمان افغانستان قرار گرفته است و از او خواسته اند که این رساله را دوباره چاپ نماید.
با اینکه حقانیت اندیشه بر این سنجیده نمیشود که؛ از کجا آمده است، چون اسلام هم خواستگاهش جزیرة العرب بوده است و بعدها به سر زمین ما وارد شده و مردم را هدایت کرده است. ولی مسلمانان باید آگاه باشند که اسلام دین خرم، شاداب و جاویدانی هست که در هرس زمین و هر جای میتواند بعد از صدها سال رکود و خاموشی شخصی پیدا شود که همهء این دین و یا گوشه های فراموش شدهء آن را دو باره احیاء نماید.
بزرگترین مجددین و علمای دین از غیر سر زمین عرب بر خواستند. بیدار گران دینی در قرن های نوزده و بیست از کشور های پاکستان، ایران، افغانستان، مصر و ... بو.دند. این یکی از معجزات این دین است که احیای مجدد آن مخصوص قوم، جای و مردم خاصی نیست. پس اسلام مکتبی و جهان بینی علمی اسلامی هم در افغانستان آنطوری که ادعا میشود وارداتی نیست. و اولین تئوریسن های این جریان از خود افغانستان بودند و متکی بر علما و مدارس علمی خود کشور. شاید بعد ها یک تلاقی موافق با نهضت های اسلامی دنیا ایجاد شده است، ولی در اکثر موارد اسلام سیاسی در افغانستان به شیوهء های مکتب اخوان المسلمین و شاخه های آن دردیگر کشور های اسلامی ترتیب و تربیت نشده است.
پوهاند استاد محمد موسی توانا می گفت: ما خود در افغانستان این برداشت و درک را از اسلام نهادینه کردیم، ورنه رهبران ما هیچکدام در دائره حلقات اخوان شرکت نکرده ان و از سلسلهء مراتب تربیوی اخوان خبر هم نداند.

این هم شما و این هم رسالهء علمی استاد فائز در چند بخش مداوم:
**********************************************


ولا رطب ولا یابس الا فی کتاب مبین‎. ‎قرانکریم‎
‏(و نیست هیچ تر و خشکی‎ ‎مگر ثبت است در‎ ‎کتاب)‏‎

قرآن و پيشر‎ ‎فتهای‎ ‎نوین‎
‎ 

فهرست‎ ‎مطالب‎

‎ ‎مقدمه
قرآن‎ ‎واستفاده از وسائل زندگی‎ ‎
نظم و ارزش امور از نگاه‎ ‎اسلام‎
هدف واسبا‎ ‎ب ‏
نمونه ای از تازگی قوانین ثا بت در‎ ‎اسلام ‏
اسلام و معیار استفاده از وسائل مدرن
نکا ت حساس مبا حث‎ ‎متذکره‎
حجم کار وتو لید‎ ‎در اسلام‎ ‎
‏*****************‏


بسم‎ ‎الله الرحمن الرحیم

مقد مه
‎ ‎کلام مقدس الهی و دین برگزیده آسمانی بر‎ ‎فلسفه های خیلها عمیق و حکمتهای نهایت متین ‏ومستدل استوار است واز آغاز تا انجام در هر‏‎ ‎ماده آن هم مصا لح فرد و هم مصالح اجتماع به ‏عالیترین طرز در نظر گرفته شده است.‏‎ ‎بلی دین اسلام دارای مقررات وفرامینی است که هیچگونه ‏شرایط وتبدل اوضاع حیاتی‎ ‎وانکشاف علمی نمیتواند نتایج وثمرات آنرابه ارمغان آورده ‏اهداف ارزنده‎ ‎ومصالحبرازنده این دین حکیمانه را که در حیات اجتماعی و انفرادی دارد بر ‏آورده‎ ‎ساخته جای آنرا اشغال نماید. هکذا نهضت علم ودانش وتغییر شرایط از آثار مثبت ومنافع‏‎ ‎عالی وثابت دین اسلام نیز کاسته نمی تواند.‏
ما وقتی میتوانم ابدیت قوانین الهی‎ ‎وفلسفهای حیاتی دین اسلام را درک نمائیم که در عمق ‏اساسا ت کلام آسمانی با نگاه‎ ‎واقعبینانه فرو رویم ، از غور و تفکر در مقررات و اوامر خداوندی ‏کار بگیریم زیرا هر‎ ‎قدر انسان در مبادی وقوانین اسلام دقت وبصیرت خویش را بخرچ برساند به ‏همان اندازه تحت‎ ‎تأثیر اسرار وفلسفهای غامض آن قرار گرفته با حیرت روبرو و در علاقه او تزاید ‏و‎ ‎استحکام روز افزونی تبارز نموده و یک رابطه ناکسیتنی و مبتنی در عروق و شرائین، مغز‎ ‎و ‏استخوان او نسبت به اسلام تولید میگردد. بروی همین اساس است که حد اکثر دانشمندان‏‎ ‎بعد از ‏نضج و پختگی و تفکر عمیق بدین اسلام گرائیده اند وبصورت عموم کسانی از‎ ‎دین اسلام فاصله ‏گرفته اند که قطعأ از فلسفها و حکمتها حتی از مسائل‎ ‎جزئی اسلام خبری ندارند و صرف به ‏اساس افواهات جعلی اهل غرض در قطب مخالف قرار‎ ‎گرفته وتعصب شدیدی با دین در مغز ‏ایشان خلق شده است. اگر خواسته باشید با چنین‏‎ ‎مریضان که از همه بیشتر به علاج و دستگیری ‏نیاز دارند کمکی کرده باشید و خود نیز با‎ ‎پهلوهای مترقی و حیاتی اسلام آشناشوید از همین ‏رساله کوچک که جنبهای نهایت زنده و‎ ‎مترقی اسلام را در بر دارد استفاده نمائید.‏
نویسنده در اطراف یک ایه قرآنی با‎ ‎استعداد ومایه اندکی که دارم تفکر وتعمق نمودم و به امداد ‏ومعاونت خداوند (ج) در‎ ‎پرتوهمین یک آیت مبارک موضوعاتی برایم الهام گردید که تمام ‏شئونات زندگی را‎ ‎دربرداشت. و گفته میتوانیم که در این آیه مبارکه به عبارات موجز و بصورت ‏مجمل چنان‎ ‎مسائل حیاتی برای مسلمانان ترسیم و طرح شده است که، هیچ مسلکی چنین زندگی ‏پر عظمت‎ ‎وباشکوهی راپیش بینی کرده نتوانسته ونخواهد توانست. من نمیتوانم از مزایا ‏ومصالحی که‎ ‎قران عظیم الشأن و دین اسلام بر آن محتوی است چیزی بنویسم که حق آنرابجا ‏نمائیم، ولی‏‎ ‎آنچه از خوانند گان آرزودارم تنها وتنها این است که فلسفهای حیاتی و نهایت‏‎ ‎مترقی ‏اسلام را مطالعه کنید و در اطراف آن غور ، دقت وتعمق بی آلا یشانه بخرچ رسانید‎ ‎و بدینوسیله ‏گذشته از دیگران بحال خود ترحم کرده و وسا ئل سعادت ابدی و رفاه سر مدی‏‎ ‎خویش را فراهم ‏وخود را از آینده نهایت تلخ وناگوار نجات‎ ‎بخشید‎.‎
سخیداد (فائز)‏

قرآن واستفاده از عالیترین وسائل زندگی

من نمی خواهم به منظور‎ ‎اثبات وآفتابی ساختن موضوع مورد بحث خویش در مرحله نخستین ‏شواهدی از احادیث بیاورم،‎ ‎تا آنانی که در هر سخن سخنی میپا لند قیل و قالی را براه اندازند. ‏هکذا تصمیم نگرفته ام تا این هدف را توسط آراء واقوال مجتهدین وفقهای کرام‎ ‎که مفسرین ‏قوانین پا بر جای اسلام اند ثابت بسازم، تا کسانیکه غریزه خود پسندی و‏‎ ‎خودخواهی در نهاد ‏شان اوج گرفته و جز رأی خود نظریه دیگری را ولو در علم و دانش سر به‎ ‎فلک هم کشیده با شد ‏نمی پذیرند و نظربه خود بینی وعیب خویش بگویند، ما مجبوریت نداریم‏‎ ‎از گفتار دیگران پیروی ‏کنیم. همچنین حاضر نیستم در زمینه دلایل فلسفی و براهین‎ ‎منطقی و عقلی را ایراد نمایم و یا آنرا ‏با نظریات دانشمندان معاصر به مرحله اثبات‎ ‎برسانم، زیرا دلایل فلسفی و منطقی و نظریات ‏دانشمندان ، وقتی در این مورد‎ ‎پذیرفته شده میتواند که نخست در دین مقدس اسلام و در ‏مقررات واساسات مذهبی سندی‎ ‎از قبیل نص قرآنی ، احا دیث نبوی، اجماع امت و یا قیاس ‏شرعی موجود بوده و ارائه گردد.همچنان‎ ‎موضوع ازین نگاه مورد بررسی قرار نگرفته که آیا ‏اسلام در ذات خود دارای فلسفه و ارزش های حیاتی‏‎ ‎بوده یا خیر؟ تا به دلایل عقلی ومنطقی ‏نیازی احساس گردد، بلکه هدف این است که ایا دین‏‎ ‎اسلام به دنیا ومادیات دنیوی توجهی ‏کرده ودرین قسمت دستورات صریح وقوانین آشکارا و‎ ‎موثر داده است، آیا دین اسلام لازم میداند ‏تا پیروانش از تمدن وانکشاف که سائر ممالک‎ ‎مترقی ازان استفاده کرده اند بهره برداری نمایند؟ ‏اگر در این باره قوانین وتوصیه‎ ‎های داشته باشد آیا برای استفاده از وسائل مدرن حیاتی حدود ‏وخطوطی تعیین‎ ‎نموده است؟ آیا اسلام اجازه میدهد تا مسلمانان در این مورد به حدود و معیار ‏بلاکهای‎ ‎مترقی جهان برسند و مانندایشان از شرایط و وسائل زندگی جدید وعصری بر خوردار ‏باشند‎ ‎؟ ویا اینکه اسلام لازم میداند تا پیروانش در تولید و تهیه وسایل حیاتی حسب ایجابات‎ ‎و ‏خواستهای عصر از هیچگونه سعی و تلاش کوتاهی نکنند و برای بهره برداری از مواد‎ ‎مدرن ‏زندگی و استفاده همه جانبه از تمام نیروهای مادی ومعنوی ، فردی واجتماعی فکری‏‎ ‎وجسمی ‏خویش را بانهایت دقت به کار اندازند، تا بتوانند نسبت به همه ممالک پیشرفته‎ ‎از مواهب فطرت ‏بیشتر استفاده نمایند؟ چون جواب این پرسشها مثبت است بروی همین اساس‎ ‎ایجاب میکند که ‏درین رابطه نص صریح و شاهد منقول و مستدل از براهین چهار گانه اسلامی‏‎ ‎ارائه گردد. ولی ‏نویسنده تصمیم گرفته که به غرض تثبیت ادعای خویش به دستاویز متین‎ ‎وبه عروت الوثقی و به ‏برهانی چنگ زده استدلال نمایم که ما فوق همه و اساس همه دلائل‎ ‎میباشد. یعنی در نظر دارم ‏تا از طریق آیات صریح قرآنی که در سلسله دلائل اسلامی حایز‎ ‎درجه اول بوده و در برابر بلاغت ‏و مفاهیم عالی و نهایت معقول آن حتی دانشمندان غرب‎ ‎به زانو درآمده اند و تطبیق آنرا‎
وسیله ارزنده رفاه بشر خوانده اند به خواننده‎ ‎گانی که در صدد درک حقایق اند، نه تنها ثابت ‏بسازم که ارشادات آسمانی از پیروان خود‎ ‎خواسته که به پیمانه ممالک مترقی دنیا کار کنند و ‏توسط سعی و تلاش خویش در بدست‎ ‎آوردن وسائل زندگی مادی به سویه پیشرفته ترین کشور ‏های جهان بر سند، بلکه وعده‏‎ ‎میدهم که با آیات متبرکه قرآنی همه را معتقد و قانع گردانم که ‏اسلام مسلمانان را‎ ‎طرق جالبی دعوت کرده است تا در تهیه شرایط تمدن ووسائل پیشرفت و ‏ترقی نسبت به همه ملل‏‎ ‎و کشور های دنیا بیشتر تلاش نمایند، کار کنند و زحمت‏‎ ‎بکشند.‏‎

‎ ‎قرآن عظیم الشان در تأمین آمادگی فوق تنها به گنجانیدن یک یا چند ماده در محتویات‎ ‎خویش و ‏یا صرف به دعوت خشک و خالی بسوی این مرام اکتفا نورزیده است بلکه برای تحقق این‎ ‎هدف روش موثر و نهایت متین را نیز طرح کرده است و نگذاشته تا در پیمودن مراحل‏‎ ‎ارتقا و ‏تعالی و در آماده ساختن و سائل مترقی زندگی معاصر، مسلمانان آزاد باشند و طوریکه میل‏‎ ‎داشته ‏باشند بدون مکلفیتی که در پی خود مجازات و یا مکافاتی دارد طبق خواهش خود‏‎ ‎آزادانه رفتار ‏نمایند؟‎ ‎چون برای معرفی و نشان‎ ‎دادن موازین مسُولیت در دین مقدس اسلام و جهت تعیین ‏معیار اهمیت و ارزش همه شؤنات‎ ‎و اوضاع مختلف زندگی مادی و معنوی در اسلام، اساس ‏منظم و پروگرام مرتبی پی ریزی‎ ‎گردیده و فرا خور حال هر چیزی مقام و موقف مناسبی پیش بینی ‏شده است، بنا بر آن لازم‏‎ ‎است که در طی مقدمه ای مختصری این پروگرام منظم اسلامی را که ‏پاسخ پرسش متذکره‎ ‎در بر دارد ذیلا به غرض رسانم‎: ‎
‏ پروگرام مترقی ارزش امور ارز نگاه‎ ‎اسلام به منظور تفهیم میزان ارزش همه امور، طرز العمل ‏مخصوصی در‎ ‎پیش گرفته و بروی همین اساس تمام اشیا را از نگاه اهمیت در ردیف یکدیگر ‏قرار نداده است،‏‎ ‎بلکه برای هر چیز نظر به ارزش آن موقفی را تعین وبه غرض معرفی همان ‏موقف نام خاصی بر آن‏‎ ‎وضع کرده است. مثلا آنچه از نظر اسلام اهمیت ومقام خیلی ها عالی ‏وبرازنده داشته باشد‎ ‎ودر سلسله شئونات زندگی دارای برجسته ترین موقف می باشد آن را بنام ‏فرض موسوم گردانیده است، فرض یعنی آنچه ارزش واهمیت آن از هر چیز ولو بسیار مهم ‏وضروری‎ ‎هم بوده بیشتر ومهمتر باشد و در صورت عدم پابندی به آن، عوقب تلخ ومجازات ‏شدیدی در‎ ‎پی خواهد داشت و اگر مورد تعمیل وتطبیق قرار میگیرد به بهترین پاداش وعالیترین‎ ‎مقام می انجامد. آنچه از نگاه اهمیت در‏‎ ‎مرحله دوم قرار داشته باشد بنام واجب یاد می شود. و ‏اموریکه در ارزش خویش حایز درجه سوم‎ ‎باشند سنت گفته می شوند. و چیزیکه در مقام چهارم ‏قرار دارد بنام مستحب وآنچه در رتبة‎ ‎پنجم اخذ موقع نموده است بنام مباح یاد‎ ‎میگردد.‏‎ ‎
اکنون که سلسله منظم مراتب و اهمیت امور‎ ‎در اسلام فوقا تشریح گردید موضوع دیگری را نیز ‏قابل بررسی وتوضیح میدانم؛ و آن اینکه‏‎ ‎شریعت اسلام به غرض تفهیم و معرفی هر یک از ‏فرض، واجب، سنت، مستحب و مباح کلمات‎ ‎مخصوص وضع نموده است. مثلا در جایی که ‏خواسته است به پیروان خویش بفهماند که فلان چیز فرض‏‎ ‎است، با استفاده از شواهد اصولی به ‏کلمه امر از ان تعبیر فرموده، سپس کلمات و فرامینی‎ ‎که به صورت امر صادر شده باشد و زمان که ‏قرینه ای صارفه در میان نباشد، فرضیت محتویات‎ ‎خویش را ایجاب میکند.‏‎ ‎
‎ ‎در‎ ‎قسمت وسعت مفاهیم عالی قران عظیم الشان و اینکه هیچ موضوعی که این کلام عالم شمول‎ ‎راجع به آن خواه بطور مفصل وخواه به قسم اجمال تذکری نداده باشد سخنانی استماع‎ ‎نموده ‏اید، علاوه بر این ممکن این حرف نیز به گوش خوانندگان محترم رسیده باشد که قرآن کریم‏‎ ‎گرچه ‏در عصر جاهلیت ودر شرائط محدود و تاریک شرف نزول یافته، اما با آنهم نه تنها‏‎ ‎ایجابات ‏همان عصر وحشت و فاقد آثار وامارات علم و تمدن را در نظر گرفته است، بلکه شرائط‎ ‎وایجابات همه ازمنه بالخاصه عصر طلائی امروز که بشر در فکر تسخیر کره مریخ افتیده‎ ‎وآلات ‏حیرت انگیزی را اختراع کرده است پیش نموده است. هکذا اوضاع فردا وپس فردا را که در آن ‏فرصت‎ ‎انسان به اوج تمدن ونهضت علمی نائل خواهد گردید نیز به بلند ترین سویه در‎ ‎نظر گرفته ‏است و چنان قوانین و مبادی جامع، محتوی و ثابتی را به همه مطالب و به منظور‎ ‎تنظیم تمام ‏شئونات زندگی به ارمغان آورده است که، با موزین و شرائط مترقی ترین عصر تمدن‏‎ ‎بشری نه ‏تنهاسازش دارد بلکه در ساحه انکشاف وسایل حیاتی و پیمایش قوس صعودی علم‎ ‎ودانش قدم ‏خود را فرا تر گذاشته و پیروان خویش را متنبه فرموده است تا در زمینه به‏‎ ‎فعالیت وحرکتی دست ‏زنند که دیگران را تحت الشعاع خود در آورند وبا تطبیق مقررات‎ ‎واساسات اسلامی که تهیه ‏نیرومند ترین لوازم زندگی را از مسلمانان با عناوین‎ ‎نهایت تاکید آسا تقاضای حتمی وضروری ‏کرده لوای تسلط وحاکمیت جهانی را بدست خویش‎ ‎گیرند.‏
ممکن است مطالب متذکره مبالغه آمیز ویا قسما گزافه گویی ویا در لباس آثار حسن نظر نسبت‎ ‎به ‏قوانین اسلامی در پیشگاه برخی از مردم جلوه نماید، اما با تشریح مفهوم یک آیة‏‎ ‎قرآنی که با ‏موضوع مورد بحث ما ربط دارد این عقیده را که مانند دانة سرطان در وجود‎ ‎آنانی ریشه دوانیده ‏که با محتویات این ودیعة آسمانی آشنائی کامل ندارند ریشه کن‏‎ ‎خواهم ساخت و در نتیجه یقین ‏واعتراف خواهید کرد که واقعاً قوانین اسلامی جهان شمول‏‎ ‎بوده، تغییر شرائط و پیشرفت دانش از ‏تازگی آن کاسته نمی تواند، بلکه هر قدر بشر مدارج‏‎ ‎عالیتری از تمدن و انکشاف علمی را طی ‏نماید به همان پیمانه عمق و برازندگی آن روشن تر و مجسم تر خواهد گردید و تعداد کثیری در ‏برابر مفاهیم حکیمانه آن سر تسلیم فرود‎ ‎خواهند آورد‎. ‎
گر چه در قسمت موضوع مورد بحث ما آیتهای متعدی روشنی انداخته و احادیث زیادی از‎ ‎حضرت محمد (ص) منقول شده است و ممکن کتابهای ضخیمی تفصیلات داده شده باشد اما‎ ‎توضحی که اکنون به مطالعه آن می پردازید بروی این اساس امتیاز خاصی دارد که با تشریح‎ ‎مفهوم یک آیه قرآنی ثابت خواهد شد که تحصیل همه علوم مروج امروزی از کمیا، فزیک،‎ ‎بیالوجی، طب و تخنیک گرفته الی جغرافیا و ...حساس ترین وظیفه مسلمانان بوده و از‎ ‎نگاه دین ‏مقدس اسلام ایشان مکلف اند تا به منظور کسب نیروی مادی و برای اینکه تمام‏‎ ‎جوانب زندگی ‏خویش را به نیکوترین و کاملترین صورتی بدون نیاز بدیگران خود‎ ‎انجام‎ ‎نمایند و بتوانند علاوه ‏بر آنکه هر نوع وسایل مترقی را برای جامعه اسلامی خویش‎ ‎تهیه کنند چشم امید سایر ممالک ‏دنیا را نیز به خود باز داشته و به غرض تالیف قلوب و‏‎ ‎تسخیر افکار و سلب نیروی قیام در صف ‏مبارزه با اسلام و ایجاد رعب و هراس در صفوف و‎ ‎اذهان دشمنان اسلام بر مسلمانان است که از ‏هر نگاه دارای سطوت کامل و مقام با شکوه‎ ‎با شند. یعنی در علم و فرهنگ معلمین و رهبران ‏دنیا باشندٍ، نه شا گردان و جیره خواران آنها. و‏‎ ‎در صنعت و تخنیک سر آمد جهانیان باشند. نظر ‏به قول شاعر که‎ ‎میفرماید:‏
جمیع العلوم فی القرآن ولکن تقاصر عنه افهام الرجال
‏«همه علوم در قرآن کریم‎ ‎گنجانیده شده است، ولی درک بعضی مردم از آن عاجز است»‏
‏ نیز اعتراف خواهید کرد که تمام علوم در همین یک آیه که مورد استناد‎ ‎ما قرار خواهد گرفت ‏خلاصه شده است ر تحصیل علوم و فنونی را بطور اجمال به ذمت‎ ‎مسلمانان فرض گردانیده که ‏مایه رشد جنبهای مختلف زندگی بوده و در تقویه بنیه مادی‎ ‎بشر دخالتی داشته باشد چنانچه ‏خداوند (ج) در سوره انفال آیه (61) میفر ماید‎ ‎‏:‏
‎ ‎‏(واعدوالهم ما استطعتم ، من قوه و من رباط الخیل ترهبون به عدو الله و‎ ‎عدوکم و آخرین من ‏دونهم... )‏‎ ‎
خداوند (ج) در قسمت اول آیة متذکره همه‎ ‎مسلمانان را طرف خطاب قرار داده فرمان خود را ‏به کلمه امر صادر نموده میفرماید: (واعدو الهم ما استطعتم) یعنی با استفاده از هر گونه نیروهای ‏مادی ومعنوی وبکار‎ ‎انداختن جمیع وسائل ممکنه در برابر دشمنان اسلام آمادگی بگیرید.‏
‏ درین قسمت آیة مبارکه کلمه «اعدوا» صیغة امر بوده وفرضیت تهیه وسایل جهاد ومبارزه‎ ‎را که ‏معنی آن است افاده میکند. قبلا خاطر نشان ساخته بودم که لفظ امر برای فرضیت است و فرض ‏نهایت ارزش و اهمیت مفروض را نشان میدهد. یعنی نظر به مقتضای‏‎ ‎صریح قسمت فوق آیة ‏شریفه به این نتیجه می رسیم که خرچ کردن و بکار انداختن همه‎ ‎نیروهای جسمی وفکری، مادی ‏و معنوی، فردی، اجتماعی و غیره برای تهیه وسائل پیروزی‎ ‎و غلبه بر دشمنان از نگاه قرآن کریم ‏ودین مقدس اسلام یک چیز معمولی وعادی نیست، بلکه‏‎ ‎ارزش و اهمیت آن به قدری است که ‏به موقف فرضیت که بالا تر از آن موقف دیگری در‎ ‎اسلام وجود ندارد.‏
بنا‎ ‎بر آن، آنانی که میگویند دین با دنیا سازشی ندارد ودین مردم را تنها به زندگی گوشهء مسجد، ‏نماز خواندن و ترک دنیا دعوت میدهد به اسلام افترا کرده اند، دروغ گفته اند و میخواهند‏‎ ‎حقائق اسلامی را از انظار مردم مخفی بسازند. ولی مطمئن باشند که انوار تابنده حق‏‎ ‎همواره ‏تاریکی های منحوس باطل وحجاب سیاه فساد را ما نند خانه عنکبوت هباءً‎ ‎منثورا ساخته است.‏
‏ برای اینکه از موضوع دور نرفته باشیم خواننده محترم رادر قسمت فوق‏‎ ‎آیه مبارکه علاوه بر ‏فرضیت آمدگی گرفتن در مقابل دشمنان اسلام بیک نکته دیگری نیز‎ ‎متوجه می سازم و آن این ‏است که خداوند (ج) تنها و تنها به فرضیت مطلق تهیه وسائل‎ ‎اکتفا نکرده است، تا هر کس خود ‏مختار می بود که فی صدی کمی نیروی خود را در زمینه به‎ ‎خرج می رساند و یا کمتر از آن را، ‏بلکه برای اینکه در عین فرضیت تاکید بیشتری نیز کرده‏‎ ‎باشد و آن را دارای اهتمام خاصی و ‏بزرگ نشان داده باشد فرموده (ماستطعتم) یعنی جمیع قدرت های ممکنه خویش را صد در صد ‏در این راه استخدام نمائید و از صرف هیچگونه‎ ‎نیروی خود فر گذاشت نکنید‎.‎‏ ‏
هدف و اسباب:‏
اشتباه نباید کرد که مانند برخی از سائر‎ ‎مسلکها در دین مقس اسلام نیز استفاده از مواهب زندگی ‏وتهیه وسائل حیات چه مترقی وچه‎ ‎کلاسیک هدف اساسی خواهد بود. آری! تردیدی نیست که ‏اسلام مال ومنال، حطام واسباب‎ ‎معیشت پنج روزه دنیوی را باهمه اهمیتی که دارد ... ادامه دارد